Velimir Šuput
From Info Centar
Velimir Velo Šuput je jedan od prvih gračaničkih komunista.
Sadržaj |
Školovanje
Velimir Velo Šuput je rođen je 1918. godine u Kotorskom kod Doboja. Majka mu je umrla osam dana poslije porođaja, pa je odrastao kod djeda i bake u Gračanici. Njegov ujak Dimitrije Jovanović, koji je za vrijeme i poslije Prvog svjetskog rata i Oktobarske revolucije, proveo u Rusiji skoro 4 godine, postao je ubijeđeni komunista, pa je ljubav prema toj zamlji prenosio i na svog mladog sestrića. Bio je pekar, a kasnije gostioničar, prilično imućan.
Nakon završene osnovne škole, Velo Šuput se upisao u gimnaziju u Tuzli. Po vlastitom priznanju u jednom partijskom anketiranju, sve do 6. razreda gimnazije bio je pod velikosrpskim uticajem i razvijao se kao "nacionalni revolucionar". Za ta svoja mladalačka "desna skretanja" dao je sljedeće obrazloženje: "Buntovan, a nacionalan potpadam pod četnički uticaj i jednom prilikom nas nekoliko gimnazijalaca neki učitelj sazove, održi vatreni šovinistički govor i nad revolverom zakune na vjernost Kralju i otadžbini. Za Kraljeve smrti sa 5 - 6 mladića kamenjem lupam prozore tuzlanskog klostera Bogorodice Svete krunice. Da bih besplatno išao na sprovod Kralja Aleksandra Karađorđevića, upišem se u skaute, ali me direktor gimnazije briše iz spiska, karakterišući me kao komunistu.“
Razmišljanja o komunizmu
Nakon toga, kako navodi u istoj izjavi, počeo je ozbiljnije razmišljati o komunizmu i komunistima i kad se donekle "raspitao" ko su i šta su komunisti, za kakve se ideje bore i šta hoće, počeo se i sam osjećati komunistom. Već 1934. godine, pri kraju šestog razreda gimnazije, u izborima za upravu literarne družine "Petar Kočić" u tuzlanskoj gimnaziji, izabran je za knjižničara na komunističkoj listi.
Kao "nepoćudan", pri kraju sedmog razreda, istjeran je iz Gimnazije "na dvije godine". Osmi razred upisao je u banjalučkoj gimnaziji, ali se ni tu nije mogao dugo skrasiti. Dok su ljotićevski orijentisani profesori nastojali da ga privuku u svoje redove, on se sve više isticao kao oduševljeni propagator komunizma, posebno borbe španskih komunista. Zato su i odlučili da ga se što prije otarase.
Doznavši da će biti istjeran iz škole, on se samovoljno ispisuje kako ne bi trajno izgubio pravo na školovanje.
Aktivni početak
Nakon napuštanja škole, da bi preživio, jedno vrijeme morao je raditi kao najamni poljoprivredni radnik na imanjima banjalučkih gazda. Početkom školske 1937/38. godine upisuje se u osmi razred Gimnazije u Užicu, gdje dolazi u kontakt s tamošnjim komunistima, postaje član komunističkih čitalačkih grupa, izvršava prve partijske zadatke. Između ostalih, upoznao je i Petra Stambolića, koji je na njega izvršio poseban uticaj. Nakon provale partijske organizacije u Užicu, u avgustu 1938. godine, odležao je mjesec dana u beogradskoj Glavnjači. U jesen iste godine upisuje se na Pravni fakultet u Beogradu i odmah uključuje u sve manifestacije, demonstracije i aktivnosti komunističkog studentskog pokreta. Kao pripadnik grupe "Narodnih studenata", za to vrijeme, upoznao se i intenzivno družio sa istaknutim komunistima u Beogradu, među kojima su bili: Avdo Humo, Miroslav Popara, Cvijetin Mijatović, Mahmut Bušatlija i dr. Bio je član kulturnog odbora, član Studentskog odbora za odbranu zemlje, sekretar bosanskohercegovačkog studentskog društva "Petar Kočić" itd.
Među 509 studenata iz Bosne i Hercegovine, koji su 1. 12. 1939. godine, potpisali Treće pismo bosansko-hercegovačke omladine, "Protiv rata, za slobodu, demokratiju i ravnopravnost naroda, za autonomiju Bosne i Hercegovine", koje je, pored ostalog, tretiralo problem autonomije Bosne i Hercegovine na sasvim novi način, nalazili su se i potpisi Vele Šuputa i Mehmedalje Šabovića, studenata prava iz Gračanice.
Nakon četrnaestodecembarskih demonstracija u Beogradu (1939.), po savjetu svojih drugova, povlači se i stalno nastanjuje u Gračanicu, gdje se povezuje sa omladinskim grupama, simpatizerima komunističkog pokreta i lijevo orijentisanim intelektualcima, antifašistima. Prvo ih prepoznaje u Narodnoj biblioteci u kojoj su se okupljali politički lijevo orijentisani omladinci, studenti i đaci, koji su počeli sve otvorenije iskazivati svoje nezadovoljstvo lokalnim političkim prilikama i događajima u širem okruženju (rastuća opasnost od fašizma, srpsko-hrvatska trvenja oko podjele Bosne itd.).
Djelovanje u Gračanici
Iako formalno nije bio član Skoja, krajem 1939. godine, sudjelovao je na Okružnom savjetovanju Skoja u Tuzli, kao delegat iz Gračanice, organizovao je sindikalnu podružnicu (URS) i omladinski sportski klub u Gračanici, u maju 1940. godine postao je član KPJ. To mu je saopštio Cvijetin Mijatović u partijskoj organizaciji u Tuzli. Iste godine bio je na skojevskom savjetovanju u Slavinovićima, zatim na savjetovanju komunista tuzlanske oblasti u Bistarcu 30/31. marta 1941. godine, na kojem je učestvovao i član CK KPJ Krsto Popivoda, te na još jednom savjetovanju u blizini rodne kuće Pašage Mandžića u Tuzli.
Drugi svjetski rat
U općoj konfuziji, nakon izbijanja rata, uhapšen je 2. 7. 1941. godine i sproveden u tuzlanski zatvor. Nakon mjesec i po dana, provedenih u zatvoru, preko partijskih veza uspio se izvući u tuzlansku bolnicu. Odatle se, preko Doboja, rodnog Majevca, Dervente i Zemuna, 16. oktobra 1941. godine, prebacio u Srbiju. U Beogradu se zaposlio kao građevinski radnik, a nakon 7 mjeseci prešao na rad kao pisar u Katastarsko odjeljenje Ministarstva finansija. Odmah se povezao sa ilegalnim komunističkim grupama, koje su djelovale u vrlo teškim uslovima. Partijsku vezu u Beogradu Šuput je održavao preko Vase Buhe (partijski pseudonim „Merkur“). Po zadatku partije, bio je vodič istaknutim partijskim aktivistima iz Beograda, preko Niša i Leskovca do južnomoravskih partizanskih brigada, a povremeno je obavljao i kurirske zadatke na toj relaciji. Živio je sa drugaricom Milenom Živanović – Lidijom, do njenog hapšenja i odvođenja u fašistički logor Banjica, gdje je i kćerku rodila. Kasnije je u logorskim torturama i čistkama likvidirana kao istaknuti član KPJ.
Po uputi Petra Stambolića, 16. 10. 1943. godine, stupio je kao borac u Mačvansku četu Prve vojvođanske partizanske brigade, koja je ubrzo prešla na bosansku stranu. Po dolasku u Bosnu, u decembru 1943. godine, upućen je u okružni agitprop na Majevicu. Nakon 6. ofanzive, Cvijetin Mijatović ga je šalje u Srebrenik, sa zadatkom da politički djeluje prema Gračanici. U Srebreniku je susreo svoje stare prijatelje iz Gračanice: Hasana Maglajliju, Žarka Antića, Ferida i Adema Osmanbegovića i Muhameda Sokolovića, koji su bili na istom zadatku. U organizacionom pogledu, ta je grupa pripadala tuzlanskom Okružnom komitetu KPJ, na čijem je čelu bio Mustafa Vilović. Odlukom partijskog rukovodstva u Tuzli, Velo Šuput je određen za koordinatora te grupe. U tom svojstvu, u januaru 1944. godine, ušao je u Gračanicu sa vojvođanskim partizanskim brigadama. Svojim političkim uticajem (i molbama) spriječio je komandanta 3. vojvođanske brigade u njegovoj namjeri da spali mahalu Drafniće, prilikom povlačenja iz Gračanice.
Nešto kasnije, stupio je u Tuzlanski narodnooslobodilački partizanski odred, gdje je bio pomoćnik političkog komesara Prvog bataljona. Organizovao je Ozrenski bataljon i u njemu bio komesar i pomoćnik komesara. Od većih akcija, učestvovao je u odbrani Tuzle od napada četnika koji su nadirali iz Srbije, krajem 1944. godine.
Po vlastitom priznanju, tokom rata dva puta je isključivan iz partije. Prvi put isključen je u junu 1943. godine u Beogradu, da bi tri mjeseca kasnije, nakon izvjesnih provjera, bio ponovo vraćen u partijske redove. Drugi puta isključen je u septembru 1944. godine Odlukom Oblasne partijske komisije za istočnu Bosnu da raspusti partijsku organizaciju u Gračanici. Raspuštanje je uslijedilo nakon neuspjelih pregovora sa Ibrahimom Pjanićem oko njegovog prelaska na partizansku stranu, koje je, na prijedlog nekih uglednih Gračanlija, odobrila i partijska organizacija u Gračanici i tako skrenula "sa pravilne partijske linije".
Uspostava veza sa Gračanicom
Velo Šuput je ponovo primljen u partiju 7. 11. 1944. godine, od kada intenzivno radi na uspostavi partijskih i drugih veza sa Gračanicom, na formiranju Sreskog komiteta KPJ za Gračanicu, organa vlasti itd. Početkom 1945. godine, dok je djelovao na Ozrenu, saopštili su mu da će biti član Sreskog komiteta KPJ Gračanica. U toku završnih operacija partizanskih jedinica oko Gračanice, ponovo je postao sekretar partijske ćelije za Gračanicu. Nakon završetka rata, vratio se u Gračanicu, gdje je obavljao važne poslove u novim organima vlasti, između ostalog, jedno vrijeme vodio je povjerenstvo za unutrašnje poslove, bio član mjesnog i Sreskog narodnog odbora itd.
U sukobu između KPJ i Informbiroa, 1948. godine, osumnjičen je za "šurovanje s Rusima", zbog čega je odgovarao "po IB-eu", jedno vrijeme zato ležao u zatvoru. Nakon "odsluženja kazne" nije se više vraćao u Gračanicu. Našao je zaposlenje i odselio u Sarajevo. Mirovinu je dočekao na nekom nižem rukovodnom mjestu u pravnoj službi sarajevskog "Šipada".
Živi kao penzioner u Sarajevu.